Ικαριώτικη ποίηση
ΑΣΠΑΛΑΘΟΙ
Πρόλογος του Δημητρίου Β. Γόνη, Αναπληρωτή Καθηγητή Πανεπιστημιου.
"Ίσως είναι πραγματικό θράσος να προλογίζει ένα βιβλίο
της Σώσας Μπερνή- Πλακίδα όχι ένας Ικαριώτης αλλά ένας Ρουμελιώτης...
Κάποτε όμως οι συμπτώσεις οδηγούν τα πράγματα σε τέτοιες ανακολουθίες.
Την ποίηση της κ. Πλακίδα τη γνώρισα εντελώς τυχαία.
Διάβασα κάποια δημοσευμένα ποιήματά της σε ικαριώτικες εφημερίδες,
ενώ συγχρόνως πληροφορήθηκα ότι στο αρχείο της είχε και άλλα
ποιήματα ανέκδοτα.
Επειδή τα ποιήματα αυτά είναι σατιρικά και συνδέονται με επίκαιρα
θέματα, θεώρησα "εγκληματική" τη μη δημοσίευσή τους,
αφού μετά από κάμποσους μήνες θα έχαναν την επικαιρότητά τους.
Θα ήταν κρίμα, αν ο έλληνας αναγνώστης και ιδιαίτερα ο Ικαριώτης,
δεν θ' άκουγε την κριτική φωνή μιας "αγρότισσας" όχι
μόνο για τα πράγματα της Ελλάδας, αλλά και για κάποια επίκαιρα
προβλήματα, ολόκληρης της ανθρωπότητας. Και το έγκλημα θα ήταν
διπλό, γιατί τα ποιήματα -τουλάχιστον τα περισσότερα- είναι
γραμμένα στο τοπικό ιδίωμα, το οποίο θα κινδύνευε να σβήσει,
αν δεν υπήρχαν κάποιοι νοσταλγοί του παρελθόντος και της τοπικής
γλωσσολαλιάς, όπως είναι και η κ. Πλακίδα.
Και το αξιοσημείωτο στο θέμα αυτό είναι ότι το τοπικό ιδιωμα
με την πέννα της ποιητριάς μας μεταβάλλεται σε λειτουργικό όργανο,
χαριτωμένο και ζωντανό, και όχι σε μουσειακο συλλεκτικό και
αποκρουστικό είδος. Τα ποιημάτά της διαβάζονται και γίνοτναι
κατανοητά -κάποτε με κάποια προσπάθεια- ακόμη και από μη γνώστες
του τοπικού ιδιώματος της Ικαρίας.
Η ποίηση της κ. Πλακίδα είναι σατιρική. Αγκαλιάζει όχι μόνο
την καθημερινή ζωή και τη μικρή -συγκριτικά- κοινωνία της Ικαρίας,
αλλά και τα καθημερινά προβλήματα της Ελλάδας και ολόκληρης
της γης. Θα έλεγε κανείς ότι κέντρο της ποιήσεώς της είναι τα
εθνικά μας προβλήματα και η κρίση της κοινωνίας μας με μέτρο
τη σύγκριση του χτες και του σήμερα.
Έτσι δεν είναι παράδοξο ότι "ήρωες" και αντιήρωες
των ποιημάτων της είναι οι πολιτικοί μας και οι αργηγοί των
κομμάτων μας, οι εκκλησιαστικοί μας ηγέτες, οι ηγέτες γειτονικών
μας χωρών, οι ήρωες της τηλεοράσεως, οι σατανιστές, οι έμποροι
ναρκωτικών, οι πρωταγωνιστές των ποικίλων σκανδάλων, οι αρχαιοκάπηλοι,
οι λωλές αγελάδες, οι σημερινοί νέοι και τα ιδανικά τους κ.α.
Η κ. Πλακίδα δεν διστάζει να μαστιγώσει αδυσώπητα τις νοσηρές
καταστάσεις της κοινωνίας μας, όπως εκφράζονται μέσα από τις
οθόνες της τηλεοράσεως, αλλά και στην ίδια τη ζωή. Από την κριτική
της δεν γλυτώνουν -πιστεύω δίκαια- και τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης.
Ο αναγνώστης της παρούσας ποιητικής συλλογής, για να απολαύσει
σε όλη του την έκταση το πλούσιο, ευρηματικό και χαριτωμένο
χιούμορ της κ. Πλακίδα, πρέπει να έχει παραστάσεις της σύγχρονης
ζωής της Ελλάδας -τουλάχιστον των τελευταίων πέντε ετών. Και
τούτο είναι ευνόητο, αφού η ποίηση δεν είναι ιστορία και τις
περισσότερες φορές ομιλεί με σύμβολα και υπονοούμενα. Μοιάζει
με τη σύγχρονη θεατρική επιθεώρηση.
Στο παράρτημα της παρούσας συλλογής δημοσιεύουμε το κείμενο
του Ιωάννου Μελά "Αντίλαλοι από την κατακόμβη της λαλιάς
των Θεών", το οποίο είναι χρήσιμο για την κατανόηση του
ικαριώτικου ιδιώματος.
Η σάτιρα σε μια δημοκρατική χώρα είναι λειτούργημα. Σε μια τυραννία
ειναι και ηρωισμός. Σε μια σάπια κοινωνία μπορεί ν' αποτελεί
χειρουργική θεραπεία, αλλά και εγωιστική αυτοϊκανοποίηση. Όταν
η θεραπεία της νοσηρής κοινωνίας είναι δύσκολη -ποτέ δεν είναι
αδύνατη- τότε ο εγωιστής άνθρωπος ικανοποιείται με ένα απλό
μαστίγωμα ή με γελιοποίηση των νοσηρών φαινομένων. Εύχομαι ολόψυχα
η ποίηση της Σώσας Μπερνή -Πλακίδα να λειτουργήσει στην κοινωνία
μας θεραπευτικά, σαν χειρουργικό νυστέρι!
Αθήνα 8 Ιουλίου 1996
Δημήτριος Β. Γόνης.
